Schotse whisky komt uit vijf whiskyregio’s die de wet beschermt: Highland, Lowland, Speyside, Islay en Campbeltown. Dat staat in de Scotch Whisky Regulations 2009. Een regionaam op het etiket betekent dat de whisky daar gestookt is. Elke regio heeft een eigen karakter, van de zwaar geturfde whisky’s van Islay tot de fruitige whisky’s uit Speyside. Binnen één regio verschilt de smaak wel per stokerij.
Wanneer heet whisky Schotse whisky?
Schotse whisky, in het Engels Scotch, is een beschermde naam. De Britse wet stelt een paar harde eisen:
- de whisky is gestookt en gerijpt in Schotland;
- hij rijpt op eiken vaten van maximaal 700 liter;
- hij rijpt minimaal drie jaar;
- hij heeft bij het bottelen minimaal 40% alcohol;
- alleen water en gewone karamelkleur mogen erbij.
Voldoet een whisky hieraan, dan mag er Scotch op het etiket. De regio komt daar als extra herkomstnaam bij, zoals bij een “Islay Single Malt Scotch Whisky”: een whisky van één stokerij, gemaakt van alleen gemoute gerst. Een blend mengt juist whisky’s van meerdere stokerijen, zie het verschil tussen malt en blended whisky.
De vijf whiskyregio’s in één overzicht
|
Regio |
Ligging |
Karakter volgens de SWA |
|
Speyside |
Rond de rivier de Spey, in het noordoosten |
Weinig turf, veel fruit; vaak gerijpt op sherryvaten |
|
Highland |
Alles ten noorden van de grens met de Lowlands, inclusief de eilanden |
Zeer divers, van licht tot zilt en kustachtig |
|
Islay |
Het eiland Islay aan de westkust |
Krachtig en zwaar geturfd |
|
Lowland |
Het zuiden van Schotland |
Divers, met veel nieuwe stokerijen |
|
Campbeltown |
Het zuiden van het schiereiland Kintyre |
Vol en rijk, met zout, rook, fruit, vanille en toffee |
Bron: Scotch Whisky Regulations 2009 (ligging) en Scotch Whisky Association (karakter).
Speyside
Rond de rivier de Spey staan meer stokerijen bij elkaar dan waar ook ter wereld, schrijft de Scotch Whisky Association. Turf speelt hier een kleine rol. In de whisky’s proef je eerder appel, peer, honing, vanille en kruiden. Veel ervan rijpen op sherryvaten. Wettelijk valt Speyside ook binnen de Highland-regio, dus een stokerij mag kiezen welke naam op het etiket komt.
Highland
De Highland-regio beslaat het grootste deel van Schotland. De wet trekt een lijn van de Firth of Clyde bij Greenock naar de Firth of Tay. Alles ten noorden daarvan valt eronder, de eilanden inbegrepen. Zo’n groot gebied levert geen eenduidige smaak op. Je vindt er lichte whisky’s naast zilte malts van stokerijen aan de kust.
Islay
Islay is een eiland voor de westkust, waar volgens de SWA het grootste deel van de bevolking bij de whiskyproductie betrokken is. De whisky’s staan bekend als krachtig en zwaar geturfd. Die rooksmaak ontstaat doordat de gerst boven een turfvuur droogt; hoe meer turfrook de gerst opneemt, hoe sterker de rokerige turfsmaak in de whisky.
Lowland
De Lowland-regio beslaat het zuiden van Schotland, met Edinburgh en Glasgow. Volgens de SWA zijn de whisky’s hier divers en is het aantal stokerijen de laatste jaren flink gegroeid. Een vaste huisstijl heeft de regio daardoor minder dan Islay of Speyside.
Campbeltown
Campbeltown ligt in het zuiden van het schiereiland Kintyre, ten zuidwesten van Glasgow. Het wettelijke gebied is klein, maar de whisky’s hebben een uitgesproken karakter. De SWA beschrijft ze als vol en rijk, met tonen van zout, rook, fruit, vanille en toffee.
Waarom de Islands geen officiële regio zijn
Vaak hoor je over een zesde regio: de Islands, de whisky’s van de Schotse eilanden buiten Islay. Volgens de Scotch Whisky Association is “Islands” geen Schotse plaats- of regionaam en mag het daarom niet als herkomstaanduiding op het etiket. Whisky van die eilanden valt wettelijk onder de Highland-regio. Een stokerij mag wel de naam van het eiland zelf gebruiken, zolang de whisky daar volledig gestookt is. De SWA noemt “Orkney” als voorbeeld.
Wat een regio op het etiket je wel en niet vertelt
De regio zegt waar een whisky gestookt is. Over de smaak zegt hij minder dan je zou denken. Volgens de Scotch Whisky Association bepalen ook de vorm en grootte van de ketels en de rijping op het vat hoe een whisky smaakt. Een hogere ketel geeft bijvoorbeeld vaak een lichtere whisky. Twee stokerijen in dezelfde regio maken daardoor soms heel verschillende whisky.
Gebruik de regio daarom als richting, niet als garantie. Hou je van rook, dan ligt Islay voor de hand; zoek je fruit en weinig turf, dan past Speyside beter. Schotse whisky is bovendien maar één van de grote stijlen: tussen de bekende soorten whisky staan ook Ierse, Japanse en Amerikaanse whisky, elk met een eigen karakter.